Macht en liefde

Er wordt druk gediscussieerd en consensus lijkt nog niet in zicht. Ongeveer dertig vrouwen, allen lid van het Limburgse vrouwennetwerk ‘Ladies League’, buigen zich over de vraag wie voor hun de personificatie is van de nieuwe leider en wie symbool staat voor oud leiderschap. Om de discussie enigszins te sturen, heb ik een set foto’s van willekeurige leiders aangereikt. Rijkman Groenink, Annemarie van Gaal, Herman Wijffels, Francine Houben, Maxime Verhagen en Joanne Kellerman zijn een aantal van de leiders die erop staan. De foto’s helpen om het eigen, vaak impliciete, beeld van de nieuwe leider te concretiseren, maar tot een eenduidige definitie komen ze nog niet. Bij de beschrijving van de nieuwe leider vallen termen als empathisch vermogen, emotionele intelligentie, transparantie, eerlijkheid en het kunnen leggen van verbindingen. Oud leiderschap staat synoniem voor autoritair, dominant gedrag, manipulatie, grote ego’s en korte termijn gewin.

Interessant in de gekozen terminologie is de neiging om nieuw leiderschap in veel positievere termen te beschrijven dan oud leiderschap. Het lijkt alsof men als reactie op de huidige maatschappelijke ontwikkelingen, qua leiderschapsopvatting van het ene naar het andere uiterste wil gaan. Een neiging die overigens los staat van deze specifieke groep vrouwen. Ik heb dezelfde conclusies al diverse keren horen trekken in andere (internationale) groepen. Net als de vraag die telkenmale tijdens deze discussies opborrelt: ‘Hoe zit het dan met macht bij die nieuwe leider? Gebruikt of heeft de nieuwe leider deze niet?’ En inderdaad, in de beschrijvingen van oud en nieuw leiderschap wordt een interessante polarisatie heel zichtbaar. Een die in de kunst- en muziekwereld al eeuwen een dankbare bron van inspiratie is, namelijk de polarisatie tussen macht en liefde. Macht is in deze leiderschapscontext de drijvende kracht achter de oude leider, liefde de voornaamste drijfveer van de nieuwe leider.

In deze gepolariseerde manier van denken over oud en nieuw leiderschap heeft zowel macht als liefde echter al snel een negatieve bijklank. Macht wordt gedefinieerd als iets dat ten koste van anderen gaat: de oude leider gebruikt zijn macht om zijn visie en doelen te laten prevaleren boven die van anderen. Dominant, autoritair gedrag dus. Juist het verbindende element dat centraal staat in nieuw leiderschap ontbreekt hier volledig. Liefde op haar beurt heeft echter een minstens zo’n negatieve connotatie. De nieuwe leider die zorgt voor het welbevinden van medewerkers en empathisch zoekt naar verbindingen verzandt in een oeverloze dialoog die actie smoort als een warme deken op een koude ochtend. Hier missen we dus het gebruik van macht als middel om daadkrachtige actie te genereren. Wanneer het een niet goed zonder het ander kan functioneren, ontstaat er voor de leider een dilemma. In een citaat van Martin Luther King Jr. wordt het prachtig verwoord (*): “…And one of the great problems of history is that the concepts of love and power have usually been contrasted as opposites – polar opposites – so that love is associated with resignation of power, and power with the denial of love. Now we’ve got to get this thing right: power without love is reckless and abusive, and love without power is sentimental and anemic…”

Wat betekent dit dan voor leiderschap? Eigenlijk heel eenvoudig dat de effectieve leider zich geen keuze tussen macht of liefde kan permitteren, maar zowel met macht als met liefde aan de slag moet. Macht en liefde niet als polarisatie maar als polariteit.

De leider die deze polariteit goed kan managen, realiseert zich wat het nadelige effect is van een langdurige focus op slechts één helft van de polariteit (*). Een langdurige focus op macht zonder liefde leidt tot onderdrukking van medewerkers, een angstcultuur en gebrek aan innovatie en ondernemerschap. Een langdurige focus op liefde zonder macht leidt tot het in onderlinge harmonie continue herbeleven van de status quo. Wanneer je beide polen in het oog houdt, schuw je het gebruik van macht als instrument om te beïnvloeden en richting te geven niet, maar je verliest daarbij je eigen verbinding met het groter geheel nooit uit het oog. Je bent je ervan bewust dat jouw macht zowel voortvloeit uit jouw positie  als uit wat je doet en wie je bent en dat niet alle soorten macht altijd even geschikt zijn om zowel acties in gang te zetten als de verbinding te behouden. Je beweegt als het ware continue tussen de twee polen van macht en liefde heen en weer zonder het contact met een van beide ooit te verliezen. Leiding geven wordt daarmee als een ritmische dans die leider en medewerker samen uitvoeren. Een voet staat voor macht, de andere voor liefde. En zeg nu zelf: dansen gaat een stuk gemakkelijker als je beide voeten gebruikt.

(*) Kahane, A. (2010), Power and Love: a theory and practice of social change, Berrett Koehler, San Francisco.

Prof. dr. Mariëlle G. Heijltjes

Mariëlle Heijltjes is hoogleraar Managerial Behavior en directeur Postgraduate Education bij Maastricht University School of Business and Economics.

Dit bericht werd geplaatst in Leiderschap en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s