Intrigerende intuïtie

Vraagt u zich wel eens af wanneer u door de krant bladert of naar het nieuws kijkt, hoe het toch kan dat slimme, ervaren leiders soms gewoon slechte beslissingen nemen? Bijvoorbeeld beslissingen om te investeren in risicovolle projecten die de organisatie bijna tot de afgrond brengen of beslissingen om kosten zodanig te reduceren dat de toegenomen werkdruk leidt tot ijzingwekkende dieptepunten in motivatie en betrokkenheid van medewerkers.

Ervan uitgaande dat in deze complexe en veranderende wereld niemand vooraf een perfecte rationele analyse kan maken, zal een deel van deze beslissingen intuïtief genomen zijn. Op zich niet verwonderlijk want intuïtie lijkt een belangrijke kompaan in onzekere tijden. In organisaties wordt dit echter lang niet altijd zo openlijk erkent. Albert Einstein vatte het ooit mooi samen: “The intuitive mind is a sacred gift and the rational mind is a faithful servant. We have created a society that honours the servant and has forgotten the gift.” Om dit cadeau echter weer de aandacht te kunnen geven die het verdient is het wel van belang te weten wanneer een dergelijke intuïtieve beslissing waarde toevoegt en wanneer een ‘onderbuikgevoel’ leidt tot slechte beslissingen.

Daniel Kahneman heeft een groot deel van zijn leven besteed aan het ontleden van deze vraag en er onder andere een Nobelprijs mee gewonnen. Hij haalt met zijn onderzoek het begrip intuïtie uit de vage en ongrijpbare hoek en definieert het als het herkennen van patronen die in het geheugen zijn opgeslagen. Dat leidt tot goede resultaten wanneer de intuïtieve beslissing voortkomt uit opgebouwde ervaring en vaardigheden. Bijvoorbeeld een teamleider die door zijn ervaring in het werken met teams in één oogopslag ziet dat er een conflict dreigt en daarnaar handelt of een ervaren arts die op basis van enkele symptomen een diagnose kan stellen. Het blijkt echter slechter uit te pakken wanneer die kennis afwezig is en er ongefundeerde eenvoudige vuistregels worden gehanteerd. Bijvoorbeeld een directeur die een vrouw als regiomanager benoemt omdat hij dit, zonder ervaring ermee te hebben, associeert met het initiëren van verandering. Kahneman’s bevindingen belichten daarmee een interessante paradox.

Wanneer een succesvolle intuïtieve beslissing ontstaat door het activeren van al aanwezige kennispatronen, betekent dit dat de beslissingsomgeving overeenkomsten met hetverleden moet vertonen. Dat zou betekenen dat intuïtie in onbekende verandersituaties juist helemaal niet zo waardevol is, want er is voor de nieuwe situatie immers nog geen nuttig kennispatroon aanwezig. Deze redenering klopt in het geval van een individuele leider want de kennis en vaardigheden die door een individu kunnen worden opgebouwd zijn nu eenmaal begrensd en het risico van overschatting van het eigen inzicht op nieuwe terreinen ligt op de loer. Het klopt echter niet meer wanneer de kracht van gezamenlijke dialoog en reflectie in het denken wordt meegenomen. Collega’s kunnen me immers helpen zien waar mijn eigen kennis en ervaring begrensd is en waar ik intuïtief naar die niet gefundeerde vuistregels neig. Bovendien vergroot het delen van zowel intuïtieve kennis als ook rationale analyse het aantal verschillende perspectieven dat wordt meegewogen en leert men van elkaar. Het illustreert wat mij betreft de absolute noodzaak om in tijden van transformatie te werken met modellen van gedeeld of verbindend leiderschap. Maar goed, wat zegt uw intuïtie hierover?

Prof. dr. Mariëlle G. Heijltjes Mariëlle Heijltjes is hoogleraar Managerial Behavior en directeur Postgraduate Education bij Maastricht University School of Business and Economics.

gepubliceerd in Zuid Magazine, jun/jul 2012

Dit bericht werd geplaatst in Leiderschap, Strategisch Management, Verandermanagement en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s